GS Hồ Ngọc Đại: 'Ngô Bảo Châu không phải học sinh tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe'

Ông đã dành cho Báo Điện tử Trí thức Trẻ một cuộc san sớt hấp dẫn về cách thức mà ông đã dạy học trò của chính mình.


 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 1.

Tất cả người hỏi tôi, tại sao tôi là con rể TBT Lê Duẩn, là một Tiến sĩ Tâm lý học, nhưng mà đi làm ông thầy giáo dạy cấp I, có đáng không?

Đáng đến từng xu!

Khi tôi còn đi học, có một lần tôi được lựa chọn khiến cho sinh viên điển hình, là đại biểu của cả thức giấc. Nhưng tôi thấy không hạnh phúc.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 2.

Hồi đó tôi nói với giáo viên tôi: Em muốn khiến cái gì đó thật lớn, thật đích đáng, vượt qua hơn hẳn tầm của họ chứ không hề chỉ nhỉnh lên chút chút. Và tôi chọn lựa làm giáo dục.

Tôi đi học Liên Xô về, là Tấn sĩ Tâm lý học, chú Sáu Búa ( ông Lê Đức Thọ - PV) đề nghị tôi làm cho Bộ trưởng Bộ Giáo dục. Tôi khước từ.

Phổ quát người nghĩ Thứ trưởng, Bộ trưởng là cao nhất. Nhưng tôi nghĩ Bộ trưởng thì cũng chỉ chịu trách nhiệm với nền giáo dục này, với tổ quốc này 1-2 nhiệm kỳ. Tôi muốn giúp ích non sông này lâu hơn thế. Nên tôi nói với Thủ tướng Phạm Văn Đồng cho phép tôi đi dạy lớp 1, tạo dựng trường Thực nghiệm.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 3.

Tại sao tôi lại muốn dạy lớp 1? Giai đoạn tạo ra cần thiết nhất của một con người là 11 năm tuổi trẻ. Tôi muốn dạy cho con trẻ ngay trong khoảng đầu để chúng khỏi lỡ lầm và mất thời gian.

Một dân tộc muốn đi lên thì cần có nền tảng. Nền móng đó chính là giáo dục. Tôi nghĩ rằng sự phát triển của một dân tộc sẽ mở đầu từ chính những đứa trẻ lớp 1 đó. Giấc mơ của tôi là phân thành một dân tộc vietnam từ chính những đứa trẻ cấp 1 ấy.  Thế nên người ta nghĩ chức vụ là quan trọng, khiến cho Bộ trưởng, Thứ trưởng mới là cần thiết, còn tôi, tôi cho rằng dạy trẻ con mới là cần thiết.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 4.

Khoá trước tiên của trường Thực nghiệm có toàn bộ đứa trẻ xuất thân trong những mái nhà trí thức danh giá. Tôi hàm ơn những ông bố, bà mẹ ấy cực kì. Đó là những phụ huynh tuyệt vời nhất trong cuộc thế làm giáo dục của tôi.

Họ không nhân thức tôi là ai, không nắm bắt về mô hình Giáo dục Thực nghiệm. Nhưng họ gửi con cho tôi. Chỉ vì họ tin tôi – một ông tấn sĩ kỹ thuật.

Tôi luôn nghĩ đến, tôi sẽ tạo ra những đứa trẻ mà tự chúng nó phải trở thành chính mình,  không giống một bạn nào, vì nó là một, là riêng, là độc nhất vô nhị, không giống bất cứ bạn nào trên đời này trong khoảng ADN đến cách thức nghĩ. Ở trường tôi cũng không có thi đua, xếp hạng, không có đánh giá tốt thưởng, không có chấm điểm. Ở đó, thầy trò chúng tôi dạy và học theo một vẻ ngoài hoàn toàn khác với những ngôi trường khác bên ngoài.

Khi trẻ em ở các nơi khác học tấn công vần, học trò tôi học thơ lục bát.  Khi trẻ em ở các trường khác viết văn tả người, tả cây, thì tôi cho học trò đọc Balzac, Huygo. Tôi không ép đàn trẻ phải viết theo những bài văn mẫu. Chúng tôi ra một đề bài, và sinh viên có thể trả bài theo cảm nhận: nhiều lúc chúng viết một bài văn, nhiều lúc chúng làm cho thơ, nhiều khi chúng nộp một bức chụp chúng vẽ. Và đều được ưng ý.

Tôi không chấm điểm học sinh, vì tôi nghĩ là, cần thiết là tụi bé nhỏ thích môn học đó, chứ điểm cao hay điểm thấp không bổ ích gì. Nếu như nó thấy đó là môn học nó thích và có lợi cho nó, nó sẽ tự khắc học. Không thì ép thế nào cũng vô nghĩa.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 5.

Tôi cho rằng mọi đứa trẻ đều phải được mến yêu và tôn trọng, được êm ấm. Nên tôi không chấp nhận mọi hành vi bạo lực của người khác dành cho học sinh bản thân. Một lần, tôi thấy một người mẹ tấn công con trong sân trường Thực nghiệm. Tôi bước lại hỏi lý do.

Người mẹ nói:

- Thằng tí hon lề mề nên tới muộn.

Tôi giận lắm:

- Nó tới muộn tôi vẫn cho vào lớp. Sao cô tấn công nó? Cô phải xin lỗi học sinh tôi ngay!

Người mẹ quá bất ngờ lắm:

- Nhưng nó là con tôi, tôi có quyền tiến công nó, thưa thầy!

Tôi giải đáp:

- Con của cô là ở nhà cô. Còn bước vào cổng trường này thì là học trò tôi. Cô tấn công học trò của tôi thì cô phải xin lỗi. Nếu không thì cô đưa con cô về, không để thằng bé xíu học ở đây nữa.

Và thế là người mẹ phải xin lỗi con, còn tôi tự tay dẫn thằng nhỏ tham gia lớp.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 6.

Sau này thằng bé bỏng lớn lên, biến thành một người rất tốt, tôi rất bằng lòng.

Ở trường Thực nghiệm cũng có một ông bố rất hấp dẫn tiến công con. Và mỗi ngày bị bố tiến công, thằng bé đều tiến công bạn ở trường, như một phương pháp trút giận.

Khi tôi nhân thức chuyện, mỗi ngày tôi đều chờ ông bố đó đến đón con và nhắn gửi:

- Bữa nay về đừng đánh con nhé!

Ngày hôm sau tôi lại gặp mặt, và lại hỏi:

- Hôm nay anh có đánh con không?

Ông bố giải đáp:

- Thưa thầy, không ạ!

- Tốt lắm. Thế cố gắng thêm một ngày nữa nhé. Đừng đánh nó hôm nay!

Cứ như thế trong hơn nửa bốn tuần trời tôi liên tiếp thoả thuận với ông bố đó như thế, rất vui mắt và kiên trì thì ông bố bỏ thói tiến công con, còn thằng bé xíu tới trường cũng không tấn công bạn nữa.

Thằng nhỏ tuổi lớn lên cũng rất tích cực, rất tử tế. Tôi rất vui!

Tôi không chấp nhận giáo dục trẻ con bằng bạo lực. Tôi không đánh con và cũng không sử dụng các nguyên lý đe bắt nạt tinh thần với học trò của bản thân.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 7.

Độc nhất một lần trong đời tôi phạt học trò, vì lỗi liên tục bỏ học và đi học muộn. Hội đồng Kỷ luật nhà trường đòi hỏi tôi xử phạt nó.

Tôi gọi thằng bé lên, hỏi:

- Hôm qua tới muộn phải không?

- Phải ạ!

- Còn đi muộn nữa không?

- Thưa thầy, chưa nhân thức ạ!

Thế là tôi véo tai nó một cái. Nó kêu đau, nhưng miệng vẫn đáp:

- Thầy vẫn còn khoẻ nhỉ?

Và tôi bật cười, tha cho thằng ốm về lớp.

Năm ngoái ngày Hội trường, gặp mặt lại thằng ranh con đã lớn đó, nó vẫn càu nhàu:

- Thầy ơi, tai em vẫn còn đau đấy!

Thằng bé bỏng giờ cũng trở thành người đàng hoàng, tôi rất vui!

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 8.

Tôi quan điểm rằng, thời điểm là thứ độc nhất vô nhị trên đời này không lấy lại được, nên mọi giây lát trôi qua với đồng đội trẻ, tôi đều không muốn tiêu hao. Tôi muốn để bằng hữu trẻ cảm kiếm được cuộc sống theo mọi bí quyết.

Các ông bố bà mẹ thường hay cấm con tắm mưa. Mà bè đảng trẻ thơ thì lại rất thích nên suốt ngày giấu bố mẹ đi tắm mưa trộm. Hôm đó hết giờ học, trời mưa to, tôi bảo tụi gầy thích thì cứ ra sân trường mà nghịch cho thả phanh. Thế là bầy trẻ oà ra. Ba má chứng kiến cũng lo con bé dại. Nhưng tôi thì nghĩ một trận mưa bé xíu sao được, cần thiết là bè đảng con trẻ vui.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 9.

Ở trường Thực nghiệm, tôi chỉ treo độc nhất một khẩu hiệu – cũng là kim chỉ nam của trường Thực nghiệm: "Học tập là hạnh phúc. Mỗi ngày đến trường phấn khởi một ngày vui".

Hồi đó, ngày nào tôi cũng ra đứng trước cổng trường mỗi giờ tan học, gặp từng phụ huynh và hỏi: "Hôm nay con anh chị đến trường có vui không?".

Tôi cũng hay hỏi mẹ Ngô Bảo Châu như thế. Nhưng thằng tí hon rất đáo để. Khi mẹ nó bảo: "Thầy nhiệt tình tới con lắm đấy". Nó phủ nhận ngay: "Chẳng hề thầy thân mật đến con đâu. Tại mẹ đẹp đấy". Khi mẹ thằng nhỏ tuổi kể lại chuyện đó cho tôi, tôi cười vui vẻ, vì học trò của tôi đã có suy nghĩ riêng của chính nó và dám nói suy nghĩ đó ra. Thế là tôi mừng, không thể trách giận gì được.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 10.

Ngô Bảo Châu có nhẽ là một trong những học trò nổi tiếng và đạt được mục tiêu nhất của trường Thực nghiệm. Khi Ngô Bảo Châu đạt giải Fields, tin báo viết về cậu ấy, người người ngợi ca cậu ấy. Là thầy, tôi cũng rất kiêu hãnh. Nhưng Ngô Bảo Châu chẳng hề là học sinh khiến tôi tự hào nhất, tán thành nhất. Niềm tự hào lớn nhất của tôi là một cậu học sinh giờ làm nghề sửa xe!

Cậu học sinh tôi kể có một niềm đam mê kỳ lạ với máy móc và khác biệt thích sửa xe. Cậu ấy đi học tập tại nước ngoài, có nhì bằng đại học ở nước ngoài. Nhưng đến khi về nước, cậu ấy không làm việc văn phòng máy lạnh, mà tạo dựng một quán sửa xe. Cậu ấy nói với đại trượng phu tôi – cũng là bạn học của cậu ấy: "Tao hiện nay êm ấm lắm vì ngày nào cũng được vặn ốc".

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 11.

Tôi ưng ý cực kì, vì vậy là tôi đã giáo dục thành công, để học sinh của tôi trở thành chính nó chứ chẳng hề biến thành khách hàng nào khác, biết bản thân muốn gì, biết bản thân thích gì, chứ không bận tậm đến sức ép của cha mẹ hay áp lực của cõi trần.

Mỗi khi chạm chán các phụ huynh có con học ở trường Thực nghiệm ngày xưa, tôi rất vui vì họ đều nói: "Con tôi lúc đi học thì thấy lo. Nhưng càng lớn càng ổn". Không lời khen nào với tôi trị giá hơn lời khen đó

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 12.

Những ngày qua, dư luận lên án kĩ nghệ giáo dục của tôi. Tôi cười, vì họ không hiểu.  Nhiều người hỏi tôi bị xúc phạm, bị nhục mạ như thế tôi có bi đát không? Tôi cũng cười, vì tôi không vồ cập. Tôi thấy cũng có cái tốt, là nhân chuyện này, có phổ biến người chưa nhân thức về Công nghệ giáo dục của tôi đã tò mò khám phá xem đó là gì. Khi biết rồi thì họ không chửi nữa. Còn những người vẫn chửi, tôi tin vì họ vẫn chưa nắm bắt. Tôi mừng vì phương pháp giáo dục của mình đã được người ta vồ cập và biết đến phổ biến hơn.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 13.

Dù có toàn bộ gian khổ, nhưng  tôi chưa bao giờ sờn. Tôi vẫn nhớ, ba bà xã (cố TBT Lê Duẩn  – PV) từng nói khi còn sống: "Thằng Đại đúng đấy! Nhưng vài chục năm nữa người ta mới nhìn thấy" . Hiện nay thì tôi nắm bắt, có khi chẳng phải mấy chục năm, mà nhiều lần mấy chục năm nữa mới chiến thắng. Nhưng tôi vẫn kiên cường và sẽ có người tiếp tục thay tôi để kiên định giấc mơ đó.

Cũng có người thì thầm đưa sách CNGD (sách công nghệ giáo dục – pv)  vào dạy ở các tỉnh là có động cơ tiền bạc, có biểu thị ích lợi, và ông Hồ Ngọc Đại cũng kiếm được kha khá tiền, tôi cũng cười.

Chứ cả gia đình tôi đều biết, tôi là một người cả đời không để ý tới tiền. Nam nhi tôi vẫn nói tôi "số đỏ". Hồi ốm thì có ba má nuôi. Tới lúc lớn thì có hoàng hậu nuôi. Về già có con nuôi. Luôn có người trông coi cho tôi để tôi lặng tâm khiến công nghệ. Nên cả đời bản thân tôi chưa từng một lần phải lo gánh nặng cơm áo, lo chuyện mang tiền về nuôi bà xã nuôi con.

Tôi nhớ có độc nhất vô nhị một lần tôi được lĩnh một khoản tiền lớn, tôi mang về cho hoàng hậu. Bà xã cười, bảo: "Thôi, anh giữ lại mời bạn uống bia". Nhà có việc gì dù gầy dù lớn vợ tôi cũng không ca cẩm với tôi. Người nào mà nói với tôi, bà ấy lại gạt đi, bảo: "Để im cho ông Đại làm khoa học".

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 14.

Hồi đó khi Bộ trưởng Bộ Giáo dục Phạm Vũ Luận ngỏ ý muốn nhân rộng sách CNGD và trưng bày rằng Bộ rất gian nan về kinh phí, tôi đã nói tôi tặng Bộ Giáo dục nhà cửa của tôi, không lấy tiền.

Nhưng dù không nhiệt tình đến tiền, tôi cũng hiểu, SGK là một lĩnh vực thu lãi kinh khủng. Mà không chỉ có sách giáo khoa, còn có tất cả loại sách bổ trợ đi kèm nữa. Giống như khi có một bệnh nhân tí hon, người ta kê kháng sinh và hàng chục loại thuốc bổ đi kèm.

 GS Hồ Ngọc Đại: Ngô Bảo Châu không phải học trò tôi tự hào nhất mà là một cậu sửa xe - Ảnh 15.

Sách CNGD của tôi chỉ có một cuốn, không có sách bổ trợ. Niên học này có hơn 800.000 sinh viên trong cả nước sử dụng sách của tôi. Thì hẳn sẽ có phổ thông hàng ngũ khiến sách giáo khoa khác bị tác động về ích lợi. Và tôi nghĩ là cơn bão tiến công tôi lên đường từ đó.

Nhưng tôi đã đủ già để hiểu: "Họ chỉ chấp nhận vì lợi ích của họ. Đừng kì vọng họ vì lợi ích của chúng ta". Tôi là nhà công nghệ, tôi không nhân thức chuyện sách giáo khoa được bán thế nào, không nhiệt tình chuyện lời lãi của ai đó ra sao. Tôi chỉ quan tâm một việc, sách giáo khoa của tôi tới được tay con trẻ. Việc còn lại, quy định sẽ có nhiệm vụ nhân tố chỉnh!

Theo Tô Lan Hương (Ghi) - Ảnh: Mai Lân - Thiết kế: Đỗ Linh

Trí thức trẻ


Tham khảo thêm: mua dat