Từ chuyện dễ chơi như thưởng thức, ông bà ta đúc kết ra hàng loạt nguyên tắc 'đắt giá' trong cuộc thế

Người vn "dĩ thực vi tiên", lấy cái ăn làm đầu, tuy nhiên "cái ăn" ở đây cũng không chỉ dễ chơi là ăn để toại nguyện, để vui mắt và no bụng. Trong khoảng lâu, việc ăn uống đối với người vn là chuyện có mối quan hệ khăng khít với đời sống ý thức. Người địa phương ta mượn viện ăn uống để tỏ lòng kính trọng với tiên sư (ngày giỗ, lễ lạt, cúng kiếng...), để bộc lộ sự thân mật, săn sóc (gắp quà bánh cho nhau, mẹ, chị, hậu phi... nấu cơm theo sở thích chồng, con...), và còn dùng để đúc kết, dạy bảo các thế hệ tương lai nữa.

Ăn uống từ lâu đã không còn chỉ là ăn sao cho no, mà còn là ăn sao cho "đúng". Đa dạng người nghĩ ăn là việc bạn dạng năng, sinh ra đã biết đói là phải ăn, nhưng đối với người Việt Nam thì đến cả việc ăn cũng phải học:

Học ăn, học nói, học gói, học tạo dựng

Từ chuyện đơn giản như ăn uống, ông bà ta đúc kết ra hàng loạt triết lý đắt giá trong cuộc đời - Ảnh 1.

Ăn cũng phải ăn sao cho đúng, cho lễ phép và lịch sự.

Đây là câu mà bất kì đứa trẻ vietnam nào cũng nghe được phải một số lần, có khi trong khoảng ông bà, có khi trong khoảng mẹ cha. Câu nói dễ chơi nhưng đúc kết lại tầm cần thiết của việc nâng cao ý thực học tập, sự tao nhã, tính quan sát. Rằng là ở đời thì cái gì cũng phải chú ý học tập, không được chủ quan: ăn là ăn như thế nào cho có văn hoá, cho đúng, cho lịch sự? Nói thì học thế nào để nói lời hay, ý đẹp? Toàn bộ đều phải được tôi luyện và rèn giũa từ gầy để trở thành con người thanh lịch. Nhắc tới đây, ông bà ta cũng có một câu rất hay nói về thói quen khi thưởng thức của người Việt:

Ăn trông nồi, ngồi trông hướng

Người vn có văn hoá ăn cơm cùng gia đình, mà khi thưởng thức cùng phổ quát người như thế thì có những chuyện phải lưu ý. Nếu ăn thì phải trông nồi, xem cơm còn phổ biến hay vơi, và lưu ý tới số người cần ăn, chứ không được ăn quá, đến người sau lại không người nào còn phần. Mặt khác, việc "trông nồi" cũng có thể nói tới văn hoá chăm lo lẫn nhau, khách hàng nào ngồi gần nồi cơm, khi các thành viên trong mái nhà muốn ăn thêm thì biết tự giác giúp họ bới, nhất là với bậc trưởng bối hay các em nhỏ. Mặt khác, ngồi trông hướng cũng là một cụm rất ngắn gọn, nhưng từ đó ta rút ra được phổ quát vấn đề, rằng phải xem xét sớm muộn, chú ý đến cảnh ngộ mà hành xử cho thích hợp, không khiến phiền lòng khách hàng nào.

Từ chuyện đơn giản như ăn uống, ông bà ta đúc kết ra hàng loạt triết lý đắt giá trong cuộc đời - Ảnh 2.

Triết lý rút ra trong khoảng việc ăn uống của ông bà ta: sống phải để ý, có trước có sau.

Trong khoảng việc học để ăn sao cho có văn hoá, người ta cũng phải nhân thức ăn sao cho tốt cho sức khoẻ:

Nhai kỹ, no lâu

Ông bà ta từ xưa đã nhân thức, thưởng thức thì phải đủng đỉnh rãi, kỹ lưỡng. Ăn quá nhanh sẽ khiến cho thức ăn còn cứng, không dễ dàng tiêu hoá, đầy bụng. Và vì không tiêu hoá được vì vậy sẽ mau có cảm giác đói. Mặc khác, khi ta nhai kỹ, giải khát được nghiền chú ý, khi trôi xuống bao tử sẽ tiêu hoá thuận tiện hơn, các chất kết nạp được tốt hơn.

Nắm bắt được việc ăn uống khắn khít như thế nào, ông bà ta cũng "vay" hình ảnh thưởng thức để nhắc khéo con cháu về những trị giá và truyền thống tốt đẹp như:

Ăn quả nhớ kẻ trồng cây

Khi ăn một trái ngọt, ta phải tự hỏi do đâu mà có? Là bạn nào đã ngày ngày chăm bón cho cây, chờ ngày cây đơm hoa kết quả để có trái mà ăn? Đấy, trong khoảng đây lại liên tưởng rộng ra, chúng ta có thể ngồi ở hiện nay, làm cho những việc mà chúng ta đang khiến cho, chẳng phải là do công ơn sinh thành, dưỡng dục của ông bà phụ thân mẹ hay sao? Mặt khác, câu nói này cũng có tức thị đã hưởng lợi ích, thì phải nhớ đến người hay vật đã cho mình ích lợi đó để nhớ ơn của họ. Đơn giản như việc ăn một quả ngọt, thì phải hàm ơn người đã trồng cây mà thôi.

Từ chuyện đơn giản như ăn uống, ông bà ta đúc kết ra hàng loạt triết lý đắt giá trong cuộc đời - Ảnh 3.

Tết nào, người Việt cũng phải có một mâm cỗ cúng tiên tổ, thể hiện lòng nhớ thương và hàm ân.

Tuy nhiên, đã học cách biết ơn người giúp bản thân thì cũng phải nhân thức là chẳng phải lúc nào cũng có bàn tay sẵn sàng đưa ra nâng đỡ chúng ta trong cuộc thế. Chính cho nên mà có câu:

Muốn ăn thì lăn vào bếp

Ăn ở đây tất nhiên không chỉ có tức là "ăn", mà nghĩa là muốn hưởng, muốn có một vấn đề gì đó thì chúng ta nhất mực phải dành lao động. Ông bà ta chỉ nói đơn giản là muốn ăn gì thì tự tham gia bếp mà khiến cho, nhưng ẩn ý trong đó lại vận dụng trong đa số các lĩnh vực cuộc sống: "muốn thi đậu thì phải học", "muốn khoẻ mạnh thì phải chơi sport", "muốn có tiền đi du lịch thì phải khiến cho việc thật cần mẫn"...

Trong khoảng đó ta thấy, ăn uống là việc gần cận nhân thức bao đối với dân tộc Việt Nam. Không chỉ đơn giản là "ăn", ông bà ta biến nó thành nghệ thuật sống, những triết lý đáng chiêm nghiệm bắt nguồn từ những điều vô cùng dễ chơi. Biết rằng chẳng thể dạy "suông", họ nghĩ ra cách địa chỉ những bài học đắt giá với các hoạt động chúng ta thi hành mỗi ngày: thưởng thức. Vậy nên, nghe theo lời ông bà, ta chỉ cần ăn sao cho đúng với những gì được truyền lại thì chất lượng cuộc sống sẽ tăng lên gấp rộng rãi lần cho mà xem.

Theo Quỳnh Đào

Trí thức trẻ


Đọc thêm: bat dong san