Nghịch lý đồng USD vẫn là vua dù tỷ trọng của Mỹ trong GDP toàn cầu đã giảm đi đáng kể, đã đến lúc quả đât điều hành theo một hình thức khác?

Trong "trái tim" của kinh tế nhân loại có một sự mất cân bằng nguy hiểm. Mặc dầu tỷ lệ GDP Mỹ trong kinh tế toàn cầu đã giảm đi đáng kể, vị thế của đồng đô la Mỹ chẳng phải suy suyển. Sự thực là đồng USD đang có vai trò quan trọng hơn hạn độ đáng có. Quần chúng sử dụng đồng đô la do vì những người khác cũng dùng USD, giống như quần chúng đổ xô đi học tiếng Anh vì xung quanh có rộng rãi người nói tiếng Anh.

Sự giai cấp của đồng đô la gây ra vài phiền phức cho các nước nhà kém sản xuất hơn, khi mà nền kinh tế của họ bị rung lắc mỗi khi Mỹ đổi mới chính sách lãi suất hay đồng tiền xanh bất định. Hiện tượng này là nhân tố chính mà Thống đốc NHTW Mark Carney đưa ra luận bàn trong 1 tài liệu tìm hiểu được báo cáo tại hội nghị về chế độ tiền tệ diễn ra ở Jackson Hole một vài bốn tuần trước.

Nghiên cứu của ông Carney đã được nhiều báo đưa tin nhưng cơ bản là nói về việc ông ủng hộ Libra, đồng tiền số mà Facebook đang xây dựng. Dĩ nhiên, đó chỉ là một phần nhỏ bé trong lập luận của ông. Ông chắc chắn vị thế "bá chủ" hiện giờ của đồng USD đang "càng ngày càng gây ra phổ thông bao tay cho kinh tế toàn cầu" và cần phải sớm hoàn thành nhân tố đó.

Năm 1971, dưới thời Tổng thống Richard Nixon, Bộ trưởng Vốn đầu tư Mỹ khi đó là John Connally đã nói với các bộ trưởng vốn đầu tư châu Âu rằng đồng USD "là tiền tệ của chúng tôi nhưng lại là rối rắm của người mua". Theo Carney, sau 50 năm thì thông điệp của nước Mỹ đã được mở mang ra là "bất kỳ rối rắm nào của chúng tôi cũng sẽ là rắc rối của các bạn".

Đồng USD khiến cho bá chủ gây ra những hệ quả xấu như thế nào? Tìm hiểu của Carney trích dẫn nghiên cứu của phổ biến chuyên gia khác, trong đó có cả Gita Gopianth, chuyên gia kinh tế trưởng tại IMF. Nhân tố nằm ở hình thức ghi hóa đơn cho hàng hóa nhập khẩu.

đô la Mỹ được chọn lựa làm cho đồng bạc thanh toán trong chí ít một nửa các hóa đơn thương nghiệp quốc tế, lớn gấp 5 lần tỷ trọng của Mỹ trong tổng kim ngạch nhập cảng hàng hóa của toàn quả đât.

Ví dụ, một nước nhập cảng dầu sẽ thanh toán bằng USD nhưng số dầu đó chẳng hề tới trong khoảng Mỹ. Giả dụ đồng nội tệ hạ thấp giá so với đô la Mỹ, cùng một vài lượng dầu như vậy sẽ bỗng nhiên ngột tăng giá, gây ra gánh nặng cho người địa phương. Câu chuyện sẽ diễn ra tốt đẹp nếu như số tiền bị chênh lên được bù đắp bằng tăng xuất khẩu. Nhưng nếu như như các thương lượng xuất khẩu cũng lấy USD khiến cho đồng tiền thanh toán, điều đó sẽ không diễn ra. Kim ngạch xuất khẩu không đổi vì giá đô la Mỹ không đổi. Vì vậy dù nước đó hưởng lợi từ việc chi phí đóng gói (tính bằng đồng nội tệ) rẻ hơn nhưng sẽ phải mất rộng rãi năm để khu vực xuất khẩu mở rộng và tạo thêm phổ quát việc khiến cho.

Nghiên cứu năm 2017 của Gopinath và vài tác giả khác kết luận rằng đồng đô la Mỹ tăng giá 1% so với các đồng bạc khác sẽ làm tổng kim ngạch thương nghiệp giữa các non sông trên nhân loại giảm 0,6% - 0,8%.

Các hóa đơn xuất nhập khẩu có đô la là đồng tiền trả tiền tạo ra hiệu ứng lan truyền. Bởi vì các công ti cần đô la để trả tiền du nhập hàng hóa, họ nỗ lực xây dựng một lượng dự trữ USD đủ lớn. 2/3 lượng chứng khoán được tạo ra trên toàn cầu và các quỹ dự trữ ngoại ân hận chính thức được định danh bằng đồng USD. Ý định về USD tăng cao lại khiến Mỹ hạ lợi nhuận suất, vấn đề khiến cho việc đi vay bằng đô la Mỹ trở nên thú vị hơn. Vòng quẩn diễn ra khi các nước cần USD để trả nợ, vì vậy lại thích trả tiền bằng đô la Mỹ hơn, đẩy ý định về USD lên cao hơn nữa.

Carney dẫn lời Helene Rey, chuyên gia kinh tế tại trường buôn bán London, đánh giá "chu kỳ nguồn vốn thế giới chính là chu kỳ của đồng USD". Nếu như đồng nội tệ của 1 nước có năng lực tài chính thấp hạ thấp giá so với đô la Mỹ, họ sẽ không dễ dàng có thể trả nợ hơn. Khi Fed tăng lãi suất, chi phí đi mượn của các nước đang tạo ra sẽ tăng. "Nghiên cứu cho thấy ảnh hưởng của việc Mỹ thắt chặt chính sách tiền tệ lên GDP các nước khác hiện đã tăng gấp đôi so với mức làng nhàng trong quá trình 1990-2004, bất chấp tỷ lệ của Mỹ trong GDP thế giới giảm mạnh", Carney viết.

Báo cáo của Thống đốc NHTW Anh cũng đặt nghi vấn liệu sự trỗi dậy của quần chúng. # tệ có thể phần nào giải quyết nhân tố khi có thể phát hành một đồng tiền dự trữ quốc tế thứ hai. Lần gần đây nhất chuyện này xảy ra, chuỗi hệ thống tài chính quốc tế đã trở nên hỗn loàn khi USD bắt đầu hất cẳng đồng bảng Anh. Vài cho rằng việc thiếu vắng sự phối hợp giữa các nhà hoạch định chế độ tiền tệ trên thế giới là một cỗi nguồn khiến thanh khoản khan hi hữu và làm cuộc Đại suy thoái trở thành tồi tệ hơn.

Theo ông, thay vì trông cậy vào Trung Quốc thì có một giải pháp tốt hơn là xây đắp một "chuỗi hệ thống đa cực". Và đó chính là nơi mà đồng Libra của Facebook có thể bước vào. Nhưng ông cũng nghĩ là một đồng tiền mới "tốt nhất là nên được cung ứng bởi khu vực công, có nhẽ là duyệt y màng lưới tiền số do các NHTW tạo ra".

Kể cả đối với nước Mỹ, sức mạnh của đồng USD ko phải lúc nào cũng đem lại ích lợi. Đúng là sự kẻ thống trị của đồng USD đem đến cho Mỹ vài ưu thế địa chính trị quan trọng, Chẳng hạn như tài năng trừng trị các tổ quốc khác bằng cách cô lập họ khỏi hệ thống trả tiền quốc tế dựa vào đồng đô la Mỹ. Tuy nhiên, cầu đô la Mỹ tăng lên khiến tỷ giá tăng, làm cho hàng hóa Mỹ đắt đỏ hơn.

Carney không có câu giải đáp đúng đắn, nhưng ông đã đưa ra những nghi vấn hoàn toàn xác đáng. Ông kết thúc bài phát biểu ở Jackson Hole: "Hãy xong xuôi sự cẩu thả hiện nay của hệ thống nguồn vốn tiền tệ quốc tế và xây dựng một chuỗi hệ thống mới cân xứng với nền kinh tế thế giới đa dạng, đa cực đang dần nổi lên".

Thu Hương

Theo Trí thức trẻ/Bloomberg


Đọc thêm: mua nha