BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 sử dụng cái nào đủ để phòng Corona? Bạn nào cần đeo khẩu trang?

Sự thấp thỏm trước dịch bệnh do chủng virus mới thuộc họ Corona (nCoV) đã thôi thúc đa dạng khách hàng khẩu trang, dẫn đến "cháy hàng", "tinh khiết kho" ở đa dạng nơi trên thế giới . Tình hình này cũng khiến cho giá khẩu trang tăng cao đáng kể do không bằng nhau cung - cầu, một phần do nỗi lo ngại không được trấn an của đại chúng.

Đương nhiên, chúng ta cần bình tĩnh soi xét rộng rãi khía cạnh về lợi hại của việc dùng khẩu trang để hạn chế tốn tiền bất lợi và giúp món hàng đang khan hiếm này đến được tay người thật sự cần. Bài viết sau có thể giúp bạn đọc hiểu hơn về hiệu quả tình sự của khẩu trang trong phòng bệnh, kèm xem xét quan trọng khi dùng những mặt hàng này.

Hoạt động mua bán vn hiện đang có đầy đủ loại khẩu trang với thiết kế khác biệt, bao gồm cả những loại bằng vải "tự chế giễu" mà bà con hay mang khi đi xe máy. Trong phòng đề phòng lây nhiễm qua con đường hô hấp, có 2 loại khẩu trang chính thống hay được nói đến.

Loại thứ nhất là khẩu trang y tế/khẩu trang ngoại khoa (surgical mask) với 3 lớp mà lớp ngoài thường có màu xanh hoặc quà.

Loại thứ hai là N95 (N95 respirator). N95 có nghĩa là lọc được 95% bụi mịn 0.3 micron trong không khí, tức N95 về lý thuyết có thể lọc không khí tốt hơn khẩu trang y tế, nhưng chiến thắng đích thực trong phòng chống bệnh truyền nhiễm tại tập thể thì chưa rõ và bị ảnh hưởng bởi phổ biến yếu tố.

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang? - Ảnh 2.

Hình 1. Khẩu trang y tế và khẩu trang N95.

Hiệu quả của 2 loại khẩu trang

Theo một phân tích phân tích tổng phù hợp tham gia năm 2017, cả 2 loại khẩu trang nói trên đều có ích trong việc ngăn chận sự lây lan mầm bệnh trục đường hô hấp nhưng N95 không nổi trội hơn trong phòng đề phòng lây bệnh do virus bao gồm cúm/influenza.

Vì đoạn đường truyền nhiễm chính yếu của coronavirus là qua xúc tiếp (tay dính mầm bệnh rồi đưa vào miệng/mũi/mắt) và qua giọt bắn (ho/hắt xì hơi bắn mầm bệnh ra bao quanh), phổ quát chuyên gia nói rằng khẩu trang y tế là đủ hiệu quả ở mức tập thể.

N95 không tốt hơn và người dân đừng sốt sắng chạy theo lời quảng cáo "lọc không khí tốt" đang được đồn thổi.

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang? - Ảnh 3.

Can dự đến nhân tố này, chúng ta cần để ý thêm một vài điểm như sau:

N95 khó sử dụng: Để đạt hiệu quả "lọc khí tốt", N95 phải được đeo khít kì quái gương mặt. Theo trải nghiệm của phổ biến viên chức y tế, ví như đeo mà thấy thoải mái dễ chịu (không thấy hơi ngộp thở) thì thường là… đeo không đúng. Cũng vì nguyên do này, những người sử dụng thường phải làm cho "fit test" khá phức tạp để xem đeo có đúng chưa.

Dường như, N95 không phù hợp với trẻ thơ vì gương mặt nhỏ bé, và thường giảm hiệu quả ở người có đa dạng lông mặt (râu quai nón) do không đeo khít. Việc bịt kì dị cũng gây khó thở và người có bệnh phổi, bệnh tim mạch thường chẳng thể đeo lâu.

N95 dễ dùng sai: N95 có giá tiền bận rộn và ít nguồn cung, nên người dùng có xu hướng mang kéo dài, thậm chí xài lại phổ biến lần khẩu trang này. Đương nhiên, việc khiến này mang nguy cơ lây truyền mầm bệnh qua tiếp xúc do chạm tham gia bề mặt bị nhiễm bẩn của khẩu trang.

Đã có nghiên cứu cho thấy trong một ca trực, điều dưỡng chạm nhàng nhàng 25 lần tham gia mặt, mắt hoặc khẩu trang và không khó tưởng tượng các vi sinh vật gây bệnh trên bề mặt khẩu trang có thể truyền nhiễm cho người mang lẫn… người khác khi khẩu trang được xài lại/xài lâu ngày.

Tương tự, dù khẩu trang có được chứng minh là "lọc khí tốt hơn" trong phòng thí điểm nhưng khi vận dụng thực tại vẫn có thể không khác gì… "hàng mã" vì sử dụng sai cách thức. Yếu tố này cũng đúng đối với khẩu trang y tế tầm thường, và độc giả có thể tham khảo thêm cách đeo khẩu trang đúng như đoạn ghi hình đính kèm.

- Rửa tay trước khi đeo khẩu trang

- Đeo đúng mặt và đúng chiều

- Kéo khẩu trang che kín mũi-miệng-cằm

- Ép gọng kim loại để áp sát khẩu trang vào sống mũi

- Thay khẩu trang thường xuyên hoặc khi khẩu trang bị bẩn hoặc ướt

- Chỉ chạm dây đeo tai khi tháo/thay khẩu trang

- Rửa tay sau khi bỏ khẩu trang tham gia hậu sự rác

Đoạn ghi hình hướng dẫn đeo khẩu trang y tế

Sử dụng khẩu trang CỘNG VỚI rửa tay mới hiệu quả!

Dường như, như trong đoạn ghi hình đính kèm, các chuyên gia luôn khuyến cáo tuân hành các bề ngoài hạn nhạo báng lây lan "kinh điển" đã nhân thức như rửa tay sạch sẽ và giữ lịch sự khi ho/hắt xì hơi.

Một phân tích khác năm 2010 cho thấy việc đeo khẩu trang CỘNG VỚI rửa tay có thể giảm bệnh cúm (influenza) hữu hiệu, trong khoảng 31%-51%.

Tất nhiên, cần chú ý là nếu như chỉ đeo mỗi khẩu trang thì không đủ khả năng phòng bệnh. Điều này không không dễ dàng nắm bắt vì con đường lây nhiễm căn bản của coronavirus là qua xúc tiếp và qua giọt bắn; chúng ta cần liên kết đeo khẩu trang VÀ rửa tay đúng bí quyết, đúng thời gian thì việc phòng dự phòng mới hiệu quả.

Bạn nào cần mang khẩu trang?

Tất nhiên, có một nghi vấn quan trọng cần giải đáp đầu tiên là "Ai mới cần mang khẩu trang?"

Việc phòng bệnh có quan trọng không, có hiệu quả không, dựa vào đông đảo vào nhân tố nguy cơ; giả dụ không có nguy cơ thì việc phòng bệnh là bất lợi về mặt đầu tư, thậm chí còn gây hại.

Việc này cũng giống như chuyện đội mũ bảo hiểm: khi bạn đang ngồi trong nhà, nguy cơ bị xe đụng là vô cùng thấp thì đội mũ bảo hiểm chỉ khiến cho bạn thêm khổ, thậm chí còn có thể bị cho là…hâm.

Trước tình hình số đông đổ xô tìm khẩu trang, Bộ Y tế vài nước đã đưa ra khuyến cáo như sau (Hình 2):

- Những người bị sốt, ho hoặc sổ mũi hoặc bệnh nhân đang hồi phục cần mang khẩu trang vì đây là cách thức tốt để ngăn phòng ngừa phát tán mầm bệnh cho người khác.

- Người mạnh mẽ không cần mang khẩu trang, trừ khi phải xúc tiếp trực tiếp với người bệnh, nhất là người đang ho/hắt xì hơi mà không mang khẩu trang.

- Bên cạnh, có thể cân nhắc mang khẩu trang khi đi vào chỗ đông người, trong phòng bí mật vì bạn không đoán trước nguy cơ nhiễm bệnh ở không gian đó.

BS Phạm Nguyên Quý: Khẩu trang y tế và N95 dùng cái nào đủ để phòng Corona? Ai cần đeo khẩu trang? - Ảnh 5.

Hình 2. Khuyến cáo về dùng khẩu trang bỏ ra cho cư dân ở Singapore

Như vậy, đeo khẩu trang không chỉ đơn thuần là "thấy người ta làm cho bản thân cũng khiến cho", mà cần cân nhắc xem chính mình có thuộc lực lượng có nguy cơ cần phải đeo không. Đeo khẩu trang như thế nào cho đúng cũng rất quan trọng và cần câu kết rửa tay sạch sẽ để việc đầu tư tham gia phòng bệnh có hiệu quả cao nhất.

Tài liệu xem thêm

Offeddu V, Yung CF, Low MSF, et al. Effectiveness of Masks and Respirators Against Respiratory Infections in Healthcare Workers: A Systematic Review and Meta-Analysis. Clin Infect Dis. 2017 Nov 13;65(11):1934-1942.

Aiello AE, Murray GF, Perez V, et al. Mask use, hand hygiene, and seasonal influenza-like illness among young adults: a randomized intervention trial. J Infect Dis. 2010 Feb 15;201(4):491-8.

How to perform a particulate respirator seal check. Geneva: World Health Organization; 2008. http://www.who.int/csr/resources/publications/respiratorsealcheck/en/

https://www.techarp.com/science/face-masks-air-pollution/ (Hình 1)

Website Bộ Y Tế Singapore: http://www.moh.gov.sg/ (Hình 2)

Video chỉ dẫn đeo khẩu trang y tế: https://www.youtube.com/watch?v=OABvzu9e-hw

Theo TBS Phạm Nguyên Quý - Khoa Nội khoa ung thư, Bệnh viện Đại học Kyoto, Nhật Bạn dạng

Trí thức trẻ


Đọc thêm: dat xanh